રાષ્ટ્રપ્રેમ-સ્વાભિમાન-શિક્ષણ અને બલિદાનના પ્રતીક-પંજાબ કેસરી
લાલા લજપતરાય
કારતક સુદ-૮ તા.૧૭-૧૧-૨૦૨૬ના
રોજ લાલા લજપતરાયની પુણ્યતિથિ નિમિત્તે તેમને ભાવભરી શ્રદ્ધાંજલિ..ભારતનો
સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામ અનેક મહાન ક્રાંતિકારીઓ, સમાજસુધારકો, દેશભક્તો અને રાષ્ટ્રનાયકો ના ત્યાગ-તપસ્યા તથા બલિદાનથી સમૃદ્ધ બન્યો છે.
આ મહાન રાષ્ટ્રભક્તોની શ્રેણીમાં લાલા લજપતરાયનું નામ અત્યંત આદર અને ગૌરવ સાથે
લેવામાં આવે છે,તેઓ માત્ર સ્વાતંત્ર્યસેનાની જ નહોતા પરંતુ
પ્રખર રાષ્ટ્રવાદી, નિર્ભય વક્તા, લેખક,
શિક્ષણપ્રેમી, સમાજસુધારક અને લોકજાગૃતિના
અગ્રદૂત પણ હતા, તેમણે પોતાનું સમગ્ર જીવન દેશની આઝાદી,
રાષ્ટ્રીય એકતા, સ્વદેશી વિચારધારા, શિક્ષણના પ્રસાર અને સમાજના ઉત્થાન માટે સમર્પિત કર્યું હતું. દેશની આઝાદી
માટે તેમણે સહન કરેલી યાતનાઓ અને આપેલું સર્વોચ્ચ બલિદાન આજે પણ દેશવાસીઓને
દેશપ્રેમ-સાહસ અને કર્તવ્યનિષ્ઠાની પ્રેરણા આપે છે. તેમનું જીવન આપણને શીખવે છે કે
દેશપ્રેમ માત્ર શબ્દોમાં વ્યક્ત કરવાનો વિષય નથી પરંતુ પોતાના વિચારો, કાર્ય, ચારિત્ર્ય અને ત્યાગ દ્વારા સાબિત કરવાનો
સંકલ્પ છે.
લાલા
લજપતરાયનો જન્મ ૨૮મી જાન્યુઆરી-૧૮૬૫ના રોજ પંજાબના લુધિયાણા જિલ્લાના ધુડીકે ગામમાં થયો હતો, તેમના
પિતાનું નામ મુનશી રાધાકૃષ્ણ અગ્રવાલ અને માતાનું નામ ગુલાબદેવી હતું. તેમના પિતા
ઉર્દૂ અને ફારસી ભાષાના શિક્ષક હતા, માતા ધાર્મિક સંસ્કારો-દયાભાવ
અને સેવાવૃત્તિ ધરાવતાં હતાં.બાળપણથી જ લાલા લજપતરાય અભ્યાસમાં તેજસ્વી અને સ્વભાવથી
જિજ્ઞાસુ હતા, તેમને વાંચન-લેખન અને દેશના ઇતિહાસમાં વિશેષ
રસ હતો. માતા-પિતા પાસેથી તેમને પ્રામાણિકતા, કર્તવ્યનિષ્ઠા,
સેવાભાવ અને સાદગી જેવા સંસ્કારો વારસામાં મળ્યા હતા. તેમણે
પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યા બાદ લાહોરની સરકારી કોલેજમાં અભ્યાસ કર્યો અને કાયદાનું
શિક્ષણ મેળવ્યું હતું ત્યારબાદ વકીલાતનો વ્યવસાય શરૂ કર્યો,શરૂઆતમાં
હિસાર અને પછી લાહોરમાં વકીલાત કરતાં તેમણે સમાજજીવનમાં પોતાની આગવી ઓળખ ઊભી કરી પરંતુ
તેમના મનમાં માત્ર વ્યક્તિગત સફળતા કે આર્થિક સમૃદ્ધિ મેળવવાનો વિચાર નહોતો,
તેમના હૃદયમાં દેશની ગુલામી-સમાજની પછાત સ્થિતિ અને શિક્ષણના અભાવ
અંગે ઊંડી ચિંતા હતી, તેઓ માનતા હતા કે દેશનો સાચો વિકાસ
ત્યારે જ શક્ય બને જ્યારે દેશના નાગરિકો શિક્ષિત, જાગૃત,
સ્વાભિમાની અને ચારિત્ર્યવાન બને.
લાલા લજપતરાય
સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતીના વિચારો અને આર્ય સમાજના સિદ્ધાંતોથી ખૂબ પ્રભાવિત થયા
હતા. વર્ષ ૧૮૮૨માં તેઓ આર્ય સમાજના સંપર્કમાં આવ્યા અને ત્યારબાદ આ સંસ્થાની
પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિય રીતે જોડાયા. આર્ય સમાજ દ્વારા સમાજમાં શિક્ષણ, નૈતિકતા,
સામાજિક સમાનતા, સ્ત્રીશિક્ષણ અને
અંધશ્રદ્ધાના નિવારણ માટે જે પ્રયાસો કરવામાં આવતા હતા તેમાં તેમણે મહત્વપૂર્ણ
યોગદાન આપ્યું હતું, તેઓ માનતા હતા કે સમાજમાંથી અજ્ઞાન,
અંધશ્રદ્ધા, જાતિભેદ અને અસમાનતા દૂર કર્યા
વિના સાચી રાષ્ટ્રીય પ્રગતિ શક્ય નથી, તેમણે સમાજના નબળા
વર્ગો-વંચિતો અને શિક્ષણથી દૂર રહેલા લોકોના ઉત્થાન માટે સતત પ્રયત્નો કર્યા.તેમના
મતે શિક્ષણ એ માત્ર રોજગાર મેળવવાનું સાધન નથી પરંતુ વ્યક્તિના વ્યક્તિત્વનું ઘડતર
કરવાનું અને સમાજને નવી દિશા આપવાનું શક્તિશાળી માધ્યમ છે.
લાલા લજપતરાય
શિક્ષણને રાષ્ટ્રનિર્માણનો મજબૂત પાયો માનતા હતા, તેઓ
ઈચ્છતા હતા કે ભારતીય યુવાનો આધુનિક શિક્ષણની સાથે પોતાના દેશના સંસ્કાર-સંસ્કૃતિ
અને રાષ્ટ્રીય ગૌરવથી પણ પરિચિત બને, તેમણે લાહોરમાં દયાનંદ
એંગ્લો વૈદિક (D.A.V.) શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ
યોગદાન આપ્યું. મહાત્મા હંસરાજ સહિતના શિક્ષણપ્રેમીઓ સાથે મળીને તેમણે રાષ્ટ્રીય
શિક્ષણની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપ્યું, તેમણે લાહોરમાં નેશનલ
કોલેજની સ્થાપનામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ કોલેજમાં આગળ જતાં મહાન
ક્રાંતિકારી ભગતસિંહે પણ અભ્યાસ કર્યો હતો.તેઓ માનતા હતા કે યુવાનોમાં માત્ર
પુસ્તકી જ્ઞાન પૂરતું નથી, તેમનામાં દેશપ્રેમ,આત્મવિશ્વાસ, શિસ્ત, સાહસ,
ચારિત્ર્ય અને સમાજસેવાની ભાવના પણ વિકસવી જોઈએ. તેમના જીવનનો આ
અભિગમ આજે પણ શિક્ષણજગત માટે પ્રેરણાદાયક છે.
લાલ-બાલ-પાલની
ત્રિપુટી અને સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામ..
ભારતના
સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામમાં લાલા લજપતરાયનું નામ લોકમાન્ય બાલ ગંગાધર તિલક અને
બિપિનચંદ્ર પાલ સાથે વિશેષ રીતે જોડાયેલું છે, આ
ત્રણેય મહાન રાષ્ટ્રવાદી નેતાઓને ઇતિહાસમાં લાલ-બાલ-પાલની ત્રિપુટી તરીકે ઓળખવામાં
આવે છે. આ ત્રણેય નેતાઓએ બ્રિટિશ શાસન સામે રાષ્ટ્રીય જાગૃતિ ફેલાવવા, સ્વદેશી ચળવળને પ્રોત્સાહન આપવા અને ભારતીયોમાં સ્વરાજ્યની ભાવના જગાડવા
માટે નોંધપાત્ર કાર્ય કર્યું હતું. લાલા લજપતરાય વર્ષ ૧૮૮૮માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય
કોંગ્રેસ સાથે જોડાયા. તેઓ માનતા હતા કે ભારતને રાજકીય સ્વતંત્રતા મેળવવા માટે
માત્ર અરજીઓ અને વિનંતીઓ પૂરતી નથી પરંતુ પ્રજામાં આત્મસન્માન-સંગઠનશક્તિ અને
સંઘર્ષ કરવાની તૈયારી હોવી જોઈએ.
વર્ષ ૧૯૦૫માં
તેમણે ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલે સાથે ઇંગ્લેન્ડની મુલાકાત લઈને ભારતની રાજકીય પરિસ્થિતિ
અને બ્રિટિશ શાસનની નીતિઓ અંગે ત્યાંના લોકો સમક્ષ ભારતીય પક્ષ રજૂ કર્યો. તેમણે
સ્વદેશી ચળવળને ખૂબ પ્રોત્સાહન આપ્યું. વિદેશી વસ્તુઓનો બહિષ્કાર કરીને દેશી
ઉદ્યોગો-દેશી વેપાર અને સ્વદેશી ઉત્પાદનોને અપનાવવાની હાકલ કરી, તેમનો
સ્પષ્ટ વિચાર હતો કે રાજકીય સ્વતંત્રતા સાથે આર્થિક સ્વાવલંબન પણ એટલું જ જરૂરી
છે. દેશના નાગરિકો પોતાના શ્રમ-પોતાની પ્રતિભા અને પોતાના સંસાધનો દ્વારા દેશની
પ્રગતિમાં યોગદાન આપે તે જરૂરી છે.લાલા લજપતરાય માત્ર રાજકીય સ્વતંત્રતાની જ વાત કરતા
નહોતા પરંતુ દેશની આર્થિક સ્વતંત્રતાને પણ મહત્વ આપતા હતા, તેઓ
માનતા હતા કે ભારતીયોની મૂડી અને મહેનતનો લાભ ભારતીય સમાજને જ મળવો જોઈએ-આ વિચારને
સાકાર કરવા માટે તેમણે સ્વદેશી બેંકિંગ વ્યવસ્થાના વિકાસમાં યોગદાન આપ્યું.
પંજાબ નેશનલ
બેંકની સ્થાપનાની વિચારધારા અને પ્રારંભિક આયોજનમાં તેમણે નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવી
હતી. ભારતીય મૂડી અને ભારતીય સંચાલનથી ચાલતી રાષ્ટ્રીય બેંક હોવી જોઈએ તેવા
વિચારને તેમણે આગળ વધાર્યો. પંજાબ નેશનલ બેંકની સ્થાપના ૧૯ મે-૧૮૯૪ના રોજ થઈ હતી
અને ૧૨ એપ્રિલ-૧૮૯૫થી તેનું કાર્ય શરૂ થયું હતું, આ ઉપરાંત
તેમણે લક્ષ્મી ઇન્સ્યોરન્સ કંપની જેવી સ્વદેશી આર્થિક સંસ્થાઓના વિકાસમાં પણ
યોગદાન આપ્યું હતું.આ કાર્યો દ્વારા તેમણે દેશવાસીઓને સંદેશ આપ્યો કે દેશપ્રેમનો
અર્થ માત્ર રાજકીય આંદોલનમાં જોડાવું નથી પરંતુ દેશના વેપાર, ઉદ્યોગ, બેંકિંગ, શિક્ષણ અને
આર્થિક વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવું પણ દેશસેવા જ છે.
લાલા
લજપતરાયનું વ્યક્તિત્વ માત્ર ભારત પૂરતું સીમિત નહોતું, તેઓ
વિશ્વની રાજકીય પરિસ્થિતિઓનો અભ્યાસ કરતા અને ભારતની સ્વતંત્રતાના પ્રશ્નને
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રજૂ કરતા હતા. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન તેઓ વિદેશમાં રહ્યા.
વર્ષ ૧૯૧૭માં અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક શહેરમાં તેમણે ઇન્ડિયન હોમ રૂલ લીગ ઓફ અમેરિકા
સ્થાપી. આ સંસ્થાના માધ્યમથી અમેરિકામાં વસતા ભારતીયો અને અન્ય લોકો સમક્ષ ભારતની
સ્વરાજ્યની માગણી રજૂ કરી. તેઓ પ્રખર લેખક અને પત્રકાર પણ હતા, તેમણે વિવિધ અખબારો અને સામયિકો દ્વારા પોતાના વિચારો લોકો સુધી
પહોંચાડ્યા. વર્ષ ૧૯૧૪માં તેમણે વકીલાતનો વ્યવસાય છોડીને પોતાનું જીવન સંપૂર્ણપણે
દેશસેવા માટે સમર્પિત કર્યું.તેમના લેખનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ભારતીયોમાં રાષ્ટ્રીય
ચેતના, આત્મસન્માન અને સ્વતંત્રતાની ભાવના જાગૃત કરવાનો હતો.
વર્ષ ૧૯૨૦માં
કલકત્તા ખાતે યોજાયેલા કોંગ્રેસના વિશેષ અધિવેશનમાં તેઓ પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા હતા.
આ અધિવેશનમાં ગાંધીજીના અસહકાર આંદોલનને આગળ વધારવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય
લેવામાં આવ્યો હતો.તેઓ માનતા હતા કે દેશની સેવા માત્ર ભાષણો કે રાજકીય આંદોલનો
દ્વારા જ થતી નથી. સમાજના દુઃખી, પીડિત, ગરીબ અને
જરૂરિયાતમંદ લોકોની સેવા કરવી એ પણ સાચી રાષ્ટ્રભક્તિ છે.આ વિચારને સાકાર કરવા
માટે તેમણે વર્ષ ૧૯૨૧માં લાહોર ખાતે સર્વન્ટ્સ ઑફ ધ પીપલ સોસાયટી-લોક સેવક મંડળની
સ્થાપના કરી.આ સંસ્થાનો મુખ્ય હેતુ નિઃસ્વાર્થ સમાજસેવકો તૈયાર કરવાનો હતો જેઓ
પોતાનું જીવન દેશ અને સમાજના કલ્યાણ માટે સમર્પિત કરે.આ સંસ્થા દ્વારા શિક્ષણ,
સામાજિક સુધારણા, રાષ્ટ્રીય જાગૃતિ અને
લોકકલ્યાણનાં કાર્યોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું.તેમનું માનવું હતું કે દેશને
માત્ર સત્તા પરિવર્તનની જરૂર નથી પરંતુ એવા નાગરિકોની જરૂર છે જેઓ નિષ્ઠાપૂર્વક
પોતાની ફરજ બજાવે અને સમાજના દરેક વર્ગના ઉત્થાન માટે કાર્ય કરે.
આજે પણ આ
સંસ્થાની સ્થાપના પાછળનો તેમનો સેવાભાવ સમાજસેવાના ક્ષેત્રે પ્રેરણા આપે છે. લાલા
લજપતરાયના જીવનનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક પ્રસંગ વર્ષ-૧૯૨૮માં બનેલી સાયમન કમિશન
વિરોધની ઘટના છે.બ્રિટિશ સરકારે ભારતની બંધારણીય અને રાજકીય વ્યવસ્થાનો અભ્યાસ
કરવા માટે સાયમન કમિશનની રચના કરી હતી, આ કમિશનમાં એક પણ ભારતીય
સભ્યનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નહોતો, આ બાબત ભારતીય જનતાના
સ્વાભિમાનને ઠેસ પહોંચાડનારી હતી આથી સમગ્ર દેશમાં કમિશનનો વિરોધ શરૂ થયો, દેશભરમાં લોકોએ 'સાયમન ગો બેક'ના
નારા લગાવ્યા.
૩૦ ઑક્ટોબર-૧૯૨૮ના
રોજ સાયમન કમિશન લાહોર પહોંચ્યું ત્યારે લાલા લજપતરાયે વિરોધ સરઘસનું નેતૃત્વ
કર્યું. હજારો દેશભક્તો તેમની સાથે જોડાયા હતા,તેઓ
શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહ્યા હતા પરંતુ બ્રિટિશ પોલીસ અધિકારીઓએ
વિરોધીઓને વિખેરવા માટે લાઠીચાર્જ કર્યો,આ લાઠીચાર્જમાં લાલા
લજપતરાયને છાતી અને શરીરના અન્ય ભાગોમાં ગંભીર ઈજાઓ થઈ. ગંભીર ઈજાઓ છતાં તેમણે
પોતાના સાથીઓ અને દેશવાસીઓનો ઉત્સાહ ઓછો થવા દીધો નહીં, તેમણે
જાહેર સભામાં ઐતિહાસિક શબ્દો ઉચ્ચાર્યા હતા કે.."મારા
શરીર પર પડેલો દરેક લાઠીનો ઘા બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના શબપેટીમાં ખીલ સમાન સાબિત
થશે." આ શબ્દો માત્ર એક વ્યક્તિના દુઃખની અભિવ્યક્તિ નહોતા પરંતુ સમગ્ર
રાષ્ટ્રના સ્વાભિમાન અને આઝાદીની ઝંખનાનો પડઘો હતા. લાઠીચાર્જમાં થયેલી ગંભીર
ઈજાઓમાંથી તેઓ સંપૂર્ણપણે સાજા થઈ શક્યા નહીં અંતે ૧૭ નવેમ્બર-૧૯૨૮ના રોજ તેમનું
અવસાન થયું. તેમના અવસાનથી સમગ્ર દેશ શોકમગ્ન બન્યો, ભારતે
એક મહાન રાષ્ટ્રભક્ત-નિર્ભય નેતા અને સેવાભાવી સમાજસુધારક ગુમાવ્યો. તેમના
બલિદાનથી દેશના યુવાનોમાં સ્વાતંત્ર્યની જ્વાળા વધુ પ્રબળ બની. ભગતસિંહ અને તેમના
સાથી ક્રાંતિકારીઓએ પણ લાલાજી પર થયેલા પોલીસ અત્યાચારનો બદલો લેવાનો સંકલ્પ કર્યો
હતો.આ ઘટનાએ ભારતના ક્રાંતિકારી આંદોલનના ઇતિહાસમાં મહત્વનું સ્થાન મેળવ્યું.
લાલા
લજપતરાયનું જીવન માત્ર ઇતિહાસનો એક અધ્યાય નથી પરંતુ આજના સમાજ અને આવનારી પેઢી
માટે જીવનઘડતરનો મહત્વપૂર્ણ પાઠ છે, તેમના જીવન અને કાર્યમાંથી અનેક પ્રેરણાઓ મળે
છે.દેશપ્રેમ એ સર્વોચ્ચ કર્તવ્ય છે,દેશપ્રેમ માત્ર
રાષ્ટ્રધ્વજને સલામી આપવાથી કે દેશભક્તિનાં ગીતો ગાવાથી પૂર્ણ થતો નથી. દેશની
પ્રગતિ, એકતા, અખંડિતતા અને ગૌરવ માટે
પોતાનાં કર્તવ્યો નિષ્ઠાપૂર્વક નિભાવવાં એ સાચો દેશપ્રેમ છે.
સ્વાભિમાન
સાથે જીવતાં શીખવું જોઈએ..લાલાજીએ અન્યાય સામે ક્યારેય ઝૂકવાનું સ્વીકાર્યું
નહોતું, તેમણે શીખવ્યું કે વ્યક્તિએ પોતાના અધિકારો-સત્ય અને ન્યાય
માટે નિર્ભયતાથી ઊભા રહેવું જોઈએ. સ્વાભિમાનનો અર્થ અહંકાર નહીં પરંતુ પોતાના આત્મગૌરવનું
રક્ષણ છે..
શિક્ષણ એ
રાષ્ટ્રનિર્માણનો પાયો છે. શિક્ષણ વ્યક્તિને માત્ર રોજગાર મેળવવા સક્ષમ બનાવતું
નથી પરંતુ તેને સમજદાર-જવાબદાર અને સંસ્કારી નાગરિક બનાવે છે. દરેક બાળકને શિક્ષણ
મળે અને દરેક યુવાનમાં રાષ્ટ્રસેવાની ભાવના જાગે તે જરૂરી છે..
સ્વદેશી અને
આત્મનિર્ભરતાને અપનાવવાં જોઈએ.તેમણે સ્વદેશી ચળવળ દ્વારા દેશના ઉદ્યોગો અને
વ્યવસાયોને પ્રોત્સાહન આપ્યું, તેમના જીવનમાંથી પ્રેરણા લઈને આપણે સ્થાનિક
ઉત્પાદનો-દેશી ઉદ્યોગો અને સ્વાવલંબી અર્થવ્યવસ્થાને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ..
અન્યાય સામે
અવાજ ઉઠાવવો જોઈએ.સમાજમાં જ્યાં પણ અન્યાય-શોષણ કે અસમાનતા જોવા મળે ત્યાં મૌન
રહેવાને બદલે સત્ય અને ન્યાયના પક્ષે ઊભા રહેવું જોઈએ. જોકે વિરોધ હંમેશાં શાંતિ-સંયમ
અને જવાબદારીપૂર્વક કરવો જોઈએ.સમાજસેવા એ જ સાચી માનવસેવા છે.લાલાજીએ લોકસેવક
મંડળની સ્થાપના કરીને નિઃસ્વાર્થ સેવાભાવનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરૂં પાડ્યું.
જરૂરિયાતમંદોની મદદ કરવી, શિક્ષણનો પ્રસાર કરવો, ગરીબો
અને પીડિતોની સેવા કરવી એ દરેક નાગરિકનું નૈતિક કર્તવ્ય છે.
મુશ્કેલીઓ
સામે હિંમત હારવી નહીં..તેમના જીવનમાં અનેક મુશ્કેલીઓ, જેલવાસ,
વિરોધ અને શારીરિક યાતનાઓ આવી પરંતુ તેમણે પોતાના ધ્યેયનો ત્યાગ
કર્યો નહીં. જીવનમાં સંઘર્ષ આવે ત્યારે હિંમત-ધીરજ અને દૃઢ નિશ્ચય જાળવવો જોઈએ.
વ્યક્તિ
કરતાં રાષ્ટ્ર અને સમાજનું હિત મોટું છે..લાલાજીએ વ્યક્તિગત સુખ-સુવિધા અને
કારકિર્દી કરતાં દેશની સેવા અને સમાજના કલ્યાણને વધારે મહત્વ આપ્યું. આ ભાવના દરેક
વ્યક્તિના જીવનમાં આવે તો પરિવાર-સમાજ અને રાષ્ટ્ર વધુ સુખી અને સમૃદ્ધ બની શકે.
આજે ભારત
સ્વતંત્ર છે.આપણે લોકશાહી-બંધારણ અને નાગરિક અધિકારો ધરાવીએ છીએ પરંતુ
સ્વતંત્રતાની સાથે નાગરિક તરીકે આપણી જવાબદારીઓ પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે.આજના
સમયમાં દેશને શિક્ષિત, પ્રામાણિક, ચારિત્ર્યવાન,
જવાબદાર અને સેવાભાવી નાગરિકોની જરૂર છે.સમાજમાં વધતી જતી
સ્વાર્થવૃત્તિ, ભ્રષ્ટાચાર, જાતિવાદ,
સામાજિક વિભાજન, નૈતિક મૂલ્યોનું પતન અને
જાહેર જીવનમાં જવાબદારીના અભાવ જેવી સમસ્યાઓ સામે લડવા માટે લાલા લજપતરાયના
જીવનમાંથી પ્રેરણા મેળવી શકાય છે.તેમણે પોતાના જીવન દ્વારા સાબિત કર્યું કે
વ્યક્તિનું મહત્ત્વ તેની સંપત્તિ-હોદ્દા કે સત્તાથી નહીં પરંતુ સમાજ અને રાષ્ટ્ર
માટે કરેલા યોગદાનથી નક્કી થાય છે.આપણે તેમના બલિદાનને સાચી શ્રદ્ધાંજલિ ત્યારે જ
આપી શકીશું જ્યારે દેશની એકતા, અખંડિતતા, શિક્ષણ, સ્વદેશી, સામાજિક
સમાનતા અને માનવસેવાનાં મૂલ્યોને જીવનમાં ઉતારીશું.
લાલા
લજપતરાયનું જીવન રાષ્ટ્રપ્રેમ, આત્મસન્માન, સાહસ,
ત્યાગ અને સેવાભાવનું જીવંત ઉદાહરણ છે, તેમણે
પોતાના જીવનનો દરેક શ્વાસ દેશની આઝાદી અને સમાજના ઉત્થાન માટે સમર્પિત કર્યો હતો,
તેમનું અવસાન ભલે ૧૭ નવેમ્બર-૧૯૨૮ના રોજ થયું હોય પરંતુ તેમના
વિચારો-આદર્શો અને બલિદાનની પ્રેરણા આજે પણ જીવંત છે,તેઓ
માત્ર પંજાબના જ નહીં પરંતુ સમગ્ર ભારતના ગૌરવ સમાન હતા એટલા માટે જ તેમને
'પંજાબ કેસરી' એટલે કે પંજાબના સિંહ તરીકે
ઓળખવામાં આવે છે.તેમણે આપણને શીખવ્યું કે જીવનનું સાચું મહત્વ માત્ર પોતાના માટે
જીવવામાં નથી પરંતુ બીજાના જીવનમાં પ્રકાશ પાથરવામાં અને સમાજ તથા રાષ્ટ્રના
કલ્યાણ માટે કાર્ય કરવામાં છે.
આપણે સૌએ
સંકલ્પ કરવો જોઈએ કે દેશના મહાન સ્વાતંત્ર્યસેનાનીઓના બલિદાનને ક્યારેય ભૂલીશું
નહીં અને તેમના આદર્શોને આપણા જીવનમાં ઉતારીને દેશની પ્રગતિમાં યથાશક્તિ યોગદાન
આપીશું.દેશ માટે જીવવું એ ગૌરવ છે, દેશ માટે કર્તવ્ય નિભાવવું એ ધર્મ છે અને દેશના
હિત માટે ત્યાગ કરવો એ સાચી રાષ્ટ્રભક્તિ છે.
આલેખનઃ
વિનોદભાઇ
માછી નિરંકારી
નવીવાડી
તા.શહેરા જી.પંચમહાલ
૯૭૨૬૧૬૬૦૭૫(મો)